Laatste nieuws

Ouderen hebben nauwelijks nog seks

En als ze toch actief zijn, horen ze zich daar eigenlijk voor te schamen. Want bejaardenseks is bespottelijk.

Onzin, zegt Aagje Swinnen van de Universiteit Maastricht, die er een boek over maakte. Waarom zouden passie en lust verdwijnen bij een leeftijdsgrens?

HOEZO ASEKSUEEL?

Er zijn geen verlepte borsten te zien, geen blauwe adertjes, geen uitgezakte huid of ouderdoms. En toch. De foto’s van de zestigjarige pin-up Patricia Paay die onder de noemer sweet sixty in Playboy verschenen, werden weerzinwekkend bevonden. Afstotelijk, afschuwelijk, alleen verteerbaar voor necrofielen. Want alleen al de gedachte aan naakte oude vrouwen en seksualiteit is misselijkmakend. Althans, dat is de norm die heerst. Van dat beeld dat je eigen vader en moeder seks hebben wordt iedereen akelig.
Maar waarom eigenlijk? “Er wordt altijd een beetje lacherig over gedaan. Maar de mythe van de aseksuele oudere klopt helemaal niet” stelt Aagje Swinnen.
De onderzoekster van de Universiteit Maastricht is gespecialiseerd in de beeldvorming voor ouderen. Ze is de samenstelster van het boek ‘Seksualiteit van Ouderen, een multidisciplinaire benadering dat onlangs is verschenen. Een boek waarin ‘seniorenseks’ op allerlei manieren belicht wordt; van filosofisch tot medisch, van literair tot sociologisch. Swinnen ziet het als een aanvulling op de vele zelfhulpboeken die bestaan over het thema. “Het zit een beetje tussen wetenschap en popularisering in. We willen de complexiteit van het thema laten zien”.

Eerst even wat feiten. 73 procent van de ouderen tussen 57 en 64 jaar is seksueel actief en in leeftijdscategorie van 75-85 jaar is 26 procent nog seksueel actief. Vrouwen iets minder vaak dan mannen. 75-plussers, die nog seks hebben, doen dit gemiddeld 3,1 keer per maand. Van de daad zelf tot intimiteit zonder orgasme. Datingsites voor ouderen schieten als paddenstoelen uit de grond. De behoefte aan seks is groot, het wordt ook op hoge leeftijd als een belangrijk aspect in een relatie beschouwd, zo blijkt uit allerlei studies. Al kan een seksloze relatie ook heel gelukkig zijn. Want in een langdurige relatie vervliegt de passie vaak vanzelf en neemt de frequentie van vrijen af. Toch gaan veel ouderen gebukt onder de ‘viagra cultuur’ waarin seksueel gepresteerd moet blijven worden om een succesvolle oude dag te hebben.
Natuurlijk, het libidoniveau - vaak genetisch bepaald - neemt af met de jaren. Fysieke ongemakken (erectiestoornissen, droge vagina) en ouderdomskwalen (incontinentie, suikerziekte, dementie) kunnen in de weg staan.
En ook het psychologisch aspect speelt een rol.
Is seks nog hetzelfde als je je partner moet verzorgen? Onzekerheid over het verouderde lichaam kan remmend werken, net als een gebrek aan lust of de ingebakken gedachte dat intimiteit op hoge leeftijd niet hoort.
Want seks en leeftijd is een ingewikkelde paradox. We willen allemaal oud worden, maar we willen niet oud zijn en we willen er al zeker niet oud uitzien. En wat is oud eigenlijk?
Een twintiger vindt een vijftiger ooud en een vijftiger vindt een zeventiger oud.
Het is lastig in een cultuur waar jeugdigheid de norm is. Schoonheid, laat staan erotiek van ouderen wordt op televisie en in reclames zelden in beeld gebracht. En als er al een ‘mooie’ bejaarde a la Oil of Olaz in beeld komt, dan worden de kraaienpootjes voor zorgvuldig weg ‘gefotoshopt’ als ze al niet door plastische chirurgie waren weggevaagd.
Het zijn bovendien vaak hardnekkige stereotype beelden: ofwel de lieflijke, vitale opa en oma ofwel de incontinente futloze zanikers.

Opmerkelijk in een tijd waarin de wereldbevolking ouder wordt dan ooit en de complete generatie babyboomers als nieuwe senioren op de drempel staat.

Al lijkt er een voorzichtige verandering op komst.
Zo maakt cosmeticamerk Dove gebruik van ‘echte’ modellen die ook op leeftijd kunnen zijn. Fotograaf Erwin Olaf maakte een serie van pin-ups tussen de zestig en negentig jaar, die hij wel degelijk verleidelijk en mooi portretteerde in lingerie en sexy poses. Een regelrechte aanval op de vastgeroeste opvatting over erotiek en ouderdom.

Ook in de ouderenzorg valt nog het nodige te verbeteren rondom dit thema.
In veel verpleeg- en verzorgingshuizen is er niet of nauwelijks oog voor seks. Er is vaak geen Privacy. Bewoners delen slaapkamers, die niet op slot kunnen en ’s-Nachts gecontroleerd worden door de verpleging.
Masturbatie kan lastig worden door fysieke beperkingen (artrose of contracturen; dwangstand van de handen). En wat te doen als twee demente ouderen verliefd op elkaar worden? Moet je seks dan toestaan of ze tegen zichzelf in bescherming nemen? Het zijn complexe vraagstukken.

Want wie ervaart dat seksueel gedrag als grensoverschrijdend, de zorgverlener of de dementerende?

Seks is het evolutionaire middel voor nieuw leven, maar eerlijk is eerlijk: ouderdom leidt naar de dood. Filosofisch beschouwd laten we tijdens het vrijen de controle op het leven los.
Tijdens het orgasme treden we zelfs heel even buiten onszelf, treden we in contact met de keerzijde van het bestaan.

Het orgasme als voorproefje van de dood.
Seksualiteit van Ouderen, een multidisciplinaire benadering, Amsterdam University Press,
ISBN 9789089641823, prijs 29,50 euro.

Breng mij naar boven